ม.มหิดลกับบทบาทผู้นำห้องสมุดอาเซียน ยกระดับคลังความรู้สู่โลกแห่งอนาคต

“Echo” จะไม่ได้เป็นเพียง “นางไม้” ที่สะท้อนได้เพียง “คำพูดสุดท้าย” ตาม “ตำนานเทพปกรณัมกรีก” หาก “ใช้เสียง” ได้อย่าง “มีความหมาย”

ในทางการแพทย์ใช้คำ “Echo” ในการ “ตรวจอวัยวะร่างกายด้วยคลื่นเสียง” แต่ใน “ห้องสมุด” ไร้ข้อจำกัดในการให้บริการ แม้ “เสียงที่ไม่ได้ยิน” โดยเฉพาะอย่างยิ่งในทิศทางแห่งการเป็น “ผู้นำห้องสมุดอาเซียน” ที่ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้รับการแต่งตั้งจาก AUNILO – ASEAN University Network Inter-Library Online

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สราวุธ เวชกิจ ผู้อำนวยการหอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล ในฐานะ “ประธานเลขาธิการห้องสมุดอาเซียน” (AUNILO Secretariat) วาระดำรงตำแหน่ง พ.ศ. 2569 – 2570 คือ “ผู้นำ” ที่พร้อมมุ่งมั่นทำให้ “ห้องสมุดอาเซียน” เป็นไปในทิศทางที่มีความหมาย

ปัจจุบัน AUNILO – ASEAN University Network Inter-Library Online มีมหาวิทยาลัยสมาชิก 30 แห่ง ใน 10 ประเทศในภูมิภาคอาเซียน ประกอบด้วย ประเทศไทย จำนวน 5 แห่ง ได้แก่มหาวิทยาลัยมหิดล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และมหาวิทยาลัยบูรพา

ประเทศบรูไนดารุสซาลาม จำนวน 1 แห่ง ได้แก่ Universiti Brunei Darussalam (UBD)

ราชอาณาจักรกัมพูชา จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ Royal University of Law and Economics (RULE) และ Royal University of Phnom Penh (RUPP)

สาธารณรัฐอินโดนีเซีย จำนวน 4 แห่ง ได้แก่ Institut Teknologi Bandung (ITB) Universitas Airlangga (UNAIR) Universitas Gadjah Mada (UGM) และ Universitas Indonesia (UI)

สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว จำนวน 1 แห่ง ได้แก่ National University of Laos (NUOL)

สหพันธรัฐมาเลเซีย จำนวน 5 แห่ง ได้แก่ Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) Universiti Malaya (UM) Universiti Putra Malaysia (UPM) Universiti Sains Malaysia (USM) และ Universiti Utara Malaysia (UUM)

สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา จำนวน 3 แห่ง ได้แก่ University of Mandalay (UOM) University of Yangon (UY) และ Yangon University of Economics (YUE)

สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ จำนวน 3 แห่ง ได้แก่ Ateneo de Manila University (ADMU) De La Salle University (DLSU) และ University of the Philippines-Diliman (UP)

สาธารณรัฐสิงคโปร์ จำนวน 3 แห่ง ได้แก่ Nanyan Technogical University (NTU) National University of Singapore (NUS) และ Singapore Management University (SMU)

และสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม จำนวน 3 แห่ง ได้แก่ Can Tho University (CTU) Vietnam National University, Hanoi (VNU, Hanoi) และ Vietnam National University, Ho Chi Minh City (VNU, HCMC)

ในฐานะ “ประธานเลขาธิการห้องสมุดอาเซียน” (AUNILO Secretariat) ที่ผ่านมา ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สราวุธ เวชกิจ ผู้อำนวยการหอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยมหิดล ได้แสดง “บทบาทการเป็นผู้นำ” โดย “ออกแบบการใช้พื้นที่” หอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตศาลายา ให้สอดคล้องกับ “ความต้องการที่หลากหลาย” ของ “โลกยุคดิจิทัล”

แม้ “โลกออนไลน์” จะทำให้เกิด “การเรียนรู้” ได้จากทุกที่ในโลก แต่ “พลังแห่งการเรียนรู้” จะไม่อาจเกิดขึ้นได้ หากไม่ได้อยู่ใน “บรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้”

เช่นที่ “หอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล” ซึ่ง ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สราวุธ เวชกิจ ได้ใช้องค์ความรู้ในอีกบทบาทในฐานะอาจารย์ผู้สอน “ว่าที่วิศวกรอนาคตของชาติ” จัดสรรพื้นที่ “แบ่งโซนใช้เสียง” เพื่อ “อำนวยความสะดวก” ต่อ “ผู้ใช้บริการ” ตาม “ลักษณะกิจกรรมที่เหมาะสม” จนได้รับ “เสียงปรบมือ” จาก “ที่ประชุมห้องสมุดอาเซียน” ครั้งที่ผ่านมา จากการพัฒนา “พื้นที่การใช้ห้องสมุด” ที่เป็นสัดส่วนเพื่อประโยชน์ใช้สอยได้อย่างเต็มที่

หอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดลมุ่งมั่นสู่การเป็น “ศูนย์กลางทางปัญญาของมหาวิทยาลัย (The Intellectual Landmark)” ที่นักศึกษา อาจารย์ บุคลากรมหาวิทยาลัยมหิดล ตลอดจนประชาชนทั่วไปสามารถเข้าใช้งานได้ ไม่ว่าจะเป็นการเรียนรู้ หรือการทำงานร่วมกัน ผ่านการออกแบบและการบริหารจัดการพื้นที่ด้วยความเข้าใจ

พื้นที่ชั้น 1 ถูกกำหนดให้เป็นพื้นที่ใช้เสียงได้ในระดับพอประมาณที่เปิดโอกาสให้ทุกคนได้รวมตัวกันทำกิจกรรมโดยอิสระ การศึกษาค้นคว้า การใช้พื้นที่เพื่อสร้างการเรียนรู้ สำหรับชั้น 2 เป็น “พื้นที่การทำงานร่วมกัน” (Co-working Space) ที่เงียบขึ้นอีกระดับ เพื่อให้ได้ “ใช้สมาธิ” เรียนรู้ทักษะ และผลิตสื่อสร้างสรรค์ และชั้นที่ 3 “โซนเงียบ” เหมาะสำหรับผู้ใช้บริการที่ต้องการใช้สมาธิในระดับสูงสุด

โดย “การออกแบบพื้นที่” ไม่ได้ทำเพียงเพื่อเติมเต็ม “ความขาดแคลนเร่งด่วน” แต่มาจาก “ข้อมูล” ซึ่ง “จัดเก็บโดยตรง” จาก “ผู้ใช้” เพื่อ “การให้บริการที่ตรงจุด” โดยติดตามบันทึกตั้งแต่ “จำนวนการใช้” “พฤติกรรมการใช้” ตลอดจน “เสียงสะท้อนกลับ” จากการ “แนะนำบริการเพิ่มเติม” อย่างต่อเนื่อง

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สราวุธ เวชกิจ พร้อมทำให้หอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล และเครือข่ายนับ 10 แห่ง เป็น “คลังแห่งปัญญา” อย่างแท้จริง จากการเปิดโอกาสให้นักวิจัยได้เข้าถึงสำนักพิมพ์วิจัยชั้นนำ เพื่อการพิจารณาส่งผลงานตีพิมพ์ ภายใต้การสนับสนุนด้านวิชาการจากมหาวิทยาลัยมหิดล

โดยมองว่า แม้มหาวิทยาลัยจะมีนโยบายสนับสนุนการตีพิมพ์วารสารวิชาการในระบบเปิดอย่างเต็มที่เพียงใด จะไม่เกิดประโยชน์อันใดหาก “ผู้ใช้” ไม่รู้จัก “แหล่งที่มา” และ “วิธีใช้” ฐานข้อมูลอย่างแท้จริง จึงนำไปสู่การจัดอบรมใช้ฐานข้อมูล Open Access ซึ่งจัดขึ้นที่หอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล อย่างต่อเนื่องถึงปัจจุบัน

นอกจากนี้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สราวุธ เวชกิจ ยังได้แสดงทรรศนะถึงทิศทางห้องสมุดอาเซียนว่า เนื่องจากสถาบันอุดมศึกษาแต่ละแห่งมีความโดดเด่นที่แตกต่างกัน ประเทศไทยจึงไม่ควรจำกัดสถาบันอุดมศึกษาให้เป็นสมาชิกห้องสมุดอาเซียนได้เพียง 5 แห่งเช่นปัจจุบัน

แต่ควรขยายโอกาส แลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์สู่ห้องสมุด สถาบันอุดมศึกษาของไทยแห่งอื่น ๆ ด้วย เพื่อต่อยอดการเครือข่ายห้องสมุดอาเซียนที่แข็งแกร่ง กำหนดทิศทางการพัฒนาอย่างมีความหมาย และยกระดับคลังความรู้สู่แห่งโลกอนาคตได้โดยสมบูรณ์

มหาวิทยาลัยมหิดล ในฐานะ “ผู้นำมหาวิทยาลัยอาเซียน” พร้อมทำ “หอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล” ให้เป็นดั่ง “ศูนย์กลางทางปัญญาของมหาวิทยาลัย” (The Mahidol University’s Intellectual Landmark) ที่พร้อมเปิดโอกาสให้ทุกชีวิตได้เข้ามาดื่มกิน และสัมผัสกับประสบการณ์และบรรยากาศการเรียนรู้อันน่าประทับใจ เป็น “เสียงบอกเล่า” ให้ดังไปทั่วโลก และ “อยู่ในใจ” ทุกคนตลอดไป

ติดตามข่าวสารที่น่าสนใจจากมหาวิทยาลัยมหิดลได้ที่ https://mahidol.ac.th

Cr : ภาพจาก หอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล

บทความ โดย ฐิตินวตาร ดิถีการุณ